ნახშირწყლოვანი ცვლა, შაქრიანი დიაბეტი

შაქრიანი დიაბეტი ტიპი 2-ის პრევენცია

მედიცინაში არის დაავადებები, სადაც გვაქვს გამომწვევ მიზეზთა ორი კატეგორია: პირველი, რომელთა შეცვლა ჩვენ არ შეგვიძლია და მეორე, რომელთა კონტროლის მექნიზმები ჩვენს ხელშია. ერთ-ერთი მათგანი არის ტიპი 2 შაქრიანი დიაბეტიც. ამიტომ ამ დაავადების თავიდან აცილება ან მისი განვითარების დასაწყისის მნიშვნელოვნად გადავადება სრულიად შესაძლებელია.

მთავარი, ეს არის გადაწყვეტილების მიღება. გადაწყვეტილება იმის შესახებ, რომ ცხოვრების წესი გახდეს უფრო ჯანსაღი, ანუ მოხდეს:

  • გადასვლა ჯანმრთელ კვებაზე;
  • ზრუნვა ზედმეტი კილოგრამების მოცილებაზე;
  • რეგულარული ფიზიკური აქტივობით დაკავება;
  • საჭიროების შემთხვევაში დროული მკურნალობის დაწყება.

ამ ყველაფერს დაავადების საწყის – პრედიაბეტის ეტაპზეც შეუძლია დააბრუნოს შაქრის მაჩვენებელი ნორმალურ ფარგლებში.

პირველი ნაბიჯებისთვის მნიშვნელოვანია იმის ცოდნა, თუ რა იწვევს დიაბეტს და რის მიხედვით ფასდება მისი განვითარების რისკები.

შაქრიანი დიაბეტი ტიპი 2-ის გამომწვევი ყველა მიზეზი ჯერ კიდევ არ არის ცნობილი, თუმცა დადასტურებულია ის, რომ უდიდესი მნიშვნელობა აქვს ორ ფაქტორს: პირველი ეს არის გენეტიკა – ის მიზეზი რომლის შეცვალაც ჩვენ არ შეგვიძლია: ადამიანი უკვე იბადება დიაბეტის განვითარებისადმი წინასწარი განწყობით, რაც მას გენეტიკურად გადაეცემა მშობლებისგან, შემდეგ ცხოვრების რომელიმე ეტაპზე სხვადასხვა ფაქტორის მოქმედება იწვევს ამ განწყობის გააქტიურებას და დაავადების ჩამოყალიბებას. და მეორე – გარემო ფაქტორები: დიაბეტის პრევენციის მექანიზმები სწორედ მათზე ზემოქმედებას ემყარება. ეს ფაქტორებია: ჭარბი წონა/სიმსუქნე და მჯდომარე ცხოვრების წესი. აღსანიშნავია რომ ეს მიზეზიც გარკვეულწილად ოჯახიდან მომდინარეობს, რადგან სიმსუქნე, როგორც წესი, ოჯახური პრობლემაა და ამას განაპირობებს ოჯახში კვების და ფიზიკური აქტივობის საერთო ჩვევები.

საერთო ჯამში, დიაბეტის განვითარების მაღალი რისკის ქვეშ იმყოფებიან პირები, რომელთაც აღენიშნებათ:

  • დიაბეტი ტიპი 2-ის ოჯახური ისტორია – განსაკუთრებით მშობლებსა და დედმამიშვილებში დაავადების არსებობა;
  • სიმსუქნე – სხეულის მასის ინდექსი 27კგ/მ2 -ზე მეტი;
  • ცხიმის გადანაწილება — მუცლის არეში თავმოყრილი ცხიმოვანი ქსოვილი უფრო მეტად არის ასოცირებული დიაბეტთან, ვიდრე სხეულის სხვა ნაწილებში, მაგალითად თეძოებსა და ფეხებზე;
  • არააქტიური ცხოვრების სტილი;
  • რასა/ეთნიკური კუთვნილება – აფრო-ამერიკელები, ეთნიკური ამერიკელები, წყნარი ოკეანის კუნძულების მაცხოვრებლები უფრო მაღალი რისკის ქვეშ არიან;
  • ასაკი – 45 წელზე მეტი;
  • წარსულში დადგენილი პრედიაბეტი – გაუარესებული გლიკემია უზმოდ ან გლუკოზისადმი ტოლერანტობის დარღვევა;
  • არტერიული ჰიპერტენზია – 140/90 mmHg -ზე მეტი;
  • ცხიმოვანი ცვლის დარღვევაHDL ქოლესტეროლის დონე 35 მგ/დლ -ზე ნაკლები და/ან ტრიგლიცერიდების დონე – 250 მგ/დლ-ზე მეტი;
  • გესტაციური (ორსულთა ) დიაბეტი ანამნეზში ან 4 კგ-ზე მეტი წონის ნაყოფით მშობიარობა.
  • პოლიკისტოზური საკვერცხეების სინდრომი.

რადგან უდიდესი მნიშვნელობა ენიჭება დიაბეტის ან პრედიაბეტის დროულ გამოვლენას, პერიოდული გამოკვლევა იწყება 45 წლის ასაკიდან განურჩევლად ყველა პირთან, ხოლო უფრო ადრეული ასაკიდან – იმ შემთხვევაში, თუ რისკ-ფაქტორებიდან წარმოდგენილია ორი ან მეტი კომპონენტი. თუ არ ფიქსირდება დარღვევა, სკრინინგი მეორდება ყოველ სამ წელიწადში.

დიაბეტის განვითარების თავიდან ასაცილებლად საჭიროა:

ტკბილეულობაზე უარის თქმა: ის მარტივი მახშირწყლები, რასაც შაქრის შემცველი პროდუქტისგან ვიღებთ, სწრაფად გადადის კუჭ-ნაწლავიდან სისხლში და გასანეიტრალებლად საჭიროებს პანკრეასის მიერ ინსულინის დიდი რაოდენობით გამოყოფას, რაც ზრდის მომავალში დიაბეტის განვითარების რისკებს გენეტიკური დატვირთვის მქონე პირებში.

ფიზიკური აქტივობის გაზრდა: უზრუნველყოფს წონაში კლებას და ინსულინის მიმართ მგრძნობელობის მომატებას, რისი შედეგიცაა ის, რომ შაქრის დონის ნორმალიზებისთვის საჭირო ხდება ნაკლები რაოდენობით ინსულინის გამომუშავება. ძალიან კარგი შედეგები აქვს ყოველდღიურად 30-60 წუთის განმავლობაში საშუალო დატვირთვის ფიზიკურ აქტივობას, ან 15-30 წუთის განმავლობაშ უფრო აქტიურ აერობიკულ ვარჯიშებს. ასევე მნიშვნელოვანია ფეხით სიარული, ველოსიპედით გადაადგილება, ცურვა.

ტკბილ სასმელებზე უარის თქმა: უახლესმა კვლევებმა დაადასტურა, რომ ძალიან მაღალია კავშირი ტკბილ სასმელებსა და დიაბეტის განვითარებას შორის. აქ შედის ასევე ე.წ. უშაქრო, ხელოვნური დამატკბობლის შემცველი სასმელები და ხილის წვენებიც. ყველა ეს სასმელი ამოღებული უნდა იქნას რეგულარული ხმარებიდან და ჩანაცვლდეს წყლით.

სხეულის მასის ნორმალიზება: მართალია ყველა დიაბეტით დაავადებული არ არის ზედმეტი წონის მატარებელი, მაგრამ ეს მაინც უმრავლესობის პრობლემას წარმოადგენს. თუ გენეტიკური განწყობის პარალელურად აღინიშნება ჭარბი წონა, აუცილებელია ზედმეტი კილოგრამების მოშორება, რადგან გარდა სისხლში შაქრის მაღალი შემცველობისა, ის სათავეს უდებს, მაღალ არტერიულ წნევას, მომატებულ ქოლესტერინს, გულის დაავადებებს. აღსანიშნავია, რომ ყოველი კილოგრამის დაკლება უკვე იძლევა მნიშვნელოვან შედეგს.

თამბაქოს მოხმარებაზე უარის თქმა: გარდა მრავალი სხვა დაავადებისა, როგორიცაა გულის დაავადებები, სხვადასხვა ორგანოს სიმსივნეები, აღმოჩენილია პირდაპირი კავშირი დიაბეტთანაც, როგორც აქტიურ, ისე პასიურ მწეველებში. თაბაქოს მოხმარებაზე თავის დანებების შემდეგ მასთან ასოცირებული რისკი უკვე უტოლდება არამწეველი ადამიანის დონეს.

ულუფის ზომის შემცირება: ერთ ჯერზე დიდი ოდენობის საკვების მიღება იწვევს პანკრეასის გადაძაბვას, რაც დიაბეტის მომატებული რისკის ან პრედიაბეტის მქონე პირებში უარყოფითად აისახება ამ ორგანოზე. მცირე ულუფებით საკვების მირთმევა არა მხოლოდ ამცირებს დიაბტის რისკს, ასევე ეხმარება ზედმეტი კილოგრამების დაკლებაშიც.

მჯდომარე ცხოვრების წესის მოდიფიკაცია: ადამიანები, რომლებიც დღის უმეტეს ნაწილს ატარებენ მჯდომარე მდგომარეობაში, კიდევ უფრო ზრდიან დიაბეტის რისკებს. ამ ჩვევის ცვლილება შესაძლებელი დაიწყოს მარტივად, მაგალითად: ფეხზე ადგომა ტელეფონზე ლაპარაკის დროს, ლიფტის ნაცვლად კიბით სარგებლობა, სამსახურამდე მცირე მანძილის მაინც ფეხით გავლა და სხვ. საჭიროა მჯდომარე მდგომარეობაში გატარებული ყოველი 30 წუთის შემდეგ ადგომა და რამდენიმე წუთით გავლა-გამოვლა.

უჯრედისით მდიდარი საკვების წილის გაზრდა ყოველი კვების დროს: დადგენილია რომ უჯრედისი ანელებს საკვების შეწოვის პროცესს კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან, რაც ინსულინის გამოყოფის რეგულირებასაც უწყობს ხელს. ასევე იწვევს სიმაძღრის შეგრძნებას და ამ გზით ხელს უწყობს წონის კლებას. უჯრედისით მდიდარი პროდუქტია: ხილი, ბოსტნეული, ლობიო, მარცვლეული მთლიანი სახით, თხილი, ნიგოზი.

დამუშავებული საკვების მოხმარების შემცირება: ამ ტიპის საკვები (მაგ.: ჩიფსები) ზედმეტად დიდი რაოდენობით შეიცავს ცხიმს, რაფინირებულ ნახშირწყლებს, სხვადასხვა მავნე დანამატებს.

ყავა/ჩაი დღის რაციონში: როგორც კვლევები ადასტურებს ყავას და ჩაის აქვს განსაკუთრებული ანტიდიაბეტური თვისებები, კიდევ უფრო მეტი სარგებლით გამოირჩევა მწვანე ჩაი. მიირთვით შაქრის გარეშე.

ძილის რეჟიმის მოწესრიგება: ბევრი ჰორმონის გამომუშავება და მოქმედება დამოკიდებულია ძილზე, ორგანიზმში მიმდინარე ციკლური პროცესების დარღვევის გარეშე მიმდინარეობისთვის აუცილებელია ძილის სწორი რეჟმი, რაც გულისხმობს დაძინებას ღამის 12 საათამდე. ისე , რომ დაძინება და გაღვიძება არ უნდა ხდებოდეს ერთი და იგივე დღეს. როგორც აღმოჩნდა ძილის დრო მჭიდროდაა დაკავშირებული ინსულინის მიმართ მგრძნობელობასთან. ჩატარებული შესაბამისი კვლევის დროს დადგინდა, რომ ერთი ღამის დარღვეულმა რეჟიმმაც კი უკვე გამოიწვია შექცევადი ცვლილებები ინსულინისადმი მგრძნობელობის მაჩვენებლებში.