ზოგადი, ნახშირწყლოვანი ცვლა

ჰიპოგლიკემია შაქრიანი დიაბეტის გარეშე

ჰიპოგლიკემია მდგომარეობაა, როცა სისხლში შაქრის შემცველობა მეტისმეტად დაბალია. ის არის არა დაავადება, არამედ სიმპტომი, რომელიც მიუთითებს დარღვევის არსებობაზე. ჰიპოგლიკემიის შემთხვევები ხშირია შაქრიანი დიაბეტით დაავადებულებს შორის, შაქრიანი დიაბეტის გარეშე კი საკმაოდ იშვიათია.

გლუკოზა ენერგიის მთავარი წყაროა თავის ტვინის და მთლიანად ორგანიზმისთვის. ის მიიღება იმ საკვებისგან, რასაც ჩვენ ვიყენებთ. სისხლში გლუკოზას ნორმალური დონის შენარჩუნებაში მთავარი პასუხისმგებელი ჰორმონი ინსულინია. ის ეხმარება გლუკოზას სისხლიდან გადავიდეს უჯრედებში და იქ გამოყენებულ იქნას როგორც ენერგიის წყარო. ზედმეტი გლუკოზა კი ინახება ღვიძლსა და კუნთებში ე.წ. გლიკოგენის სახით. როდესაც საკვების მიღება არ ხდება რამდენიმე საათის განმავლობაში, სისხლში გლუკოზას დონე მცირდება, რის შედეგადაც აქტიურდება პანკრეასის მეორე ჰორმონი – გლიკოგენი, რომელიც უზრუნველყოფს ღვიძლსა და კუნთებში დამარაგებული გლუკოზას დაბრუნებას სისხლის მიმოქცევის სისტემაში და მისი ნორმალური რაოდენობის აღდგენას. ამ მექანიზმის გარდა, ორგანიზმს ასევე აქვს უნარი საჭიროების შემთხვევაში წარმოქმნას გლუკოზა ცხიმისა და ცილისაგან. ეს პროცესი უმეტესწილად ღვიძლში მიმდინარეობს, ნაწილობრივ ასევე თირკმელშიც. ამიტომ ამ ორგანოთა სხვადასხვა დაავადება შესაძლოა იყოს ჰიპოგლიკემიის გამომწვევი.

ასევე თუ რაიმე სხვა მიზეზით ხდება ზემოთ აღწერილი რეგულაციის პროცესის დარღვევა და სისხლში გლუკოზას რაოდენობა დასაშვებზე უფრო დაბლა ეცემა, ვლინდება ჰიპოგლიკემიის სიმპტომები:

  • ძლიერი შიმშილის შეგრძნება;
  • კანკალი;
  • ძილიანობა;
  • მომატებული აღგზნებადობა;
  • გაღიზიანება;
  • დაბნეულობა;
  • ოფლიანობა;
  • მეტყველების გართულება;
  • ძლიერი სისუსტის შეგრძნება.
  • გონების დაკარგვა;

სისხლში შაქრის შემცველობის ქვედა ზღვარი ადამიანთა უმეტესობისთვის არის 70 მგ/დლ (3,9 მმოლ/ლ), თუმცა შეიძლება გვხვდებოდეს 60 მგ/დლ (3,3 მმოლ/ლ) -ის ფარგლებშიც სრულიად ჯანმრთელ პირებში.

არადიაბეტური ჰიპოგლიკემია არის სისხლში შაქრის დაბალი შემცველობა იმ პირებში, რომლებიც არ არიან დაავადებული დიაბეტით. მისი ვარიანტებია:

  • რეაქტიული ჰიპოგლიკემია, რომელიც ვითარდება ჭამის შემდეგ რამდენიმე საათის განმავლობაში;
  • ჰიპოგლიკემია უზმოზე.

გამომწვევი მიზეზი ამ ორი შემთხვევიდან თითოეულისთვის განსხვავებულია. რეაქტიული ჰიპოგლიკემიის მიზეზები დღემდე შესწავლის საგანია მეცნიერებისთვის. დაზუსტებით ცნობილია მხოლოდ ის, რომ ამ დროს ადგილი აქვს ინსულინის საჭიროზე მეტი რაოდენობით გამოყოფას, რის შედეგადაც ხდება გლუკოზას ზედმეტად შემცირება სისხლში.

ასევე ცნობილია, რომ რეაქტიული ჰიპოგლიკემია შეიძლება აღინიშნებოდეს, როცა:

  • სახეზეა პრედიაბეტი ან შაქრიანი დიაბეტის მომატებული რისკი, რის დროსაც დარღვეულია პანკრეასის მიერ ინსულინის ადეკვატური რაოდენობით წარმოქმნა და გამოყოფა;
  • კუჭზე ჩატარებული ქირურგიული ჩარევა, რის შედეგადაც საკვები მეტისმეტად სწრაფად გადადის წვრილ ნაწლავში;
  • სხვადასხვა იშვიათი ფერმეტული პათოლოგიები, რაც იწვევს საკვების მონელების გართულებას.

რაც შეეხება ჰიპოგლიკემიას უზმოზე, მისი გამომწვევი შეიძლება იყოს:

  • სხვადასხვა მედიკამენტის გამოყენება, როგორიცაა სალიცილატები (ასპირინი), სულფა პრეპარატები (ანტიბიოტიკი), პენტამიდინი (რთული ფორმის პნევმონიის სამკურნალო), ქინაქინი (მალარიის სამკურნალო);
  • ალკოჰოლის ბოროტად გამოყენება: მშიერ კუჭზე დიდი რაოდენობით მიღება;
  • სერიოზული დაავადებები, რომლებიც ზეგავლენას ახდენენ ღვიძლის, გულისა და თირკმლების მდგომარეობაზე;
  • იმ ჰორმონების დეფიციტი, რომლებიც ფიზიოლოგიურ გავლენას ახდენენ ინსულინის მოქმედებაზე, ასეთია: ზრდის ჰორმონი, კორტიზოლი, გლუკაგონი და ეპინეფრინი;
  • სიმსივნეები: პანკრეასის კეთილთვისებიანი სიმსივნე ე. წ. ინსულინომა, რომელიც ხასიათდება დიდი რაოდენობით ინსულინის წარმოქმნით და გამოყოფით; ასევე სხვა ორგანოების სიმსივნეები, რომლებიც გამოიმუშავებენ ინსულინის მაგვარ ჰორმონს IGF-II.

დიაგნოსტიკა ემყარება გამოხატული სიმპტომების შეფასებას, სისხლში გლუკოზას და ინსულინის განსაზღვრას და სიტუაციის შესაბამისად სხვადასხვა დამატებით გამოკვლევებს.

მკურნალობა დამოკიდებულია ჰიპოგლიკემიის გამომწვევ მიზეზზე. მაგალითად, თუ მიზეზი სიმსივნეა, საჭიროა მისი მოცილება ქირურგიული გზით, ხოლო თუ ადგილი აქვს გამომწვევი მედიკამენტის მოხმარებას, მისი მიღება უნდა შეწყდეს.

ჰიპოგლიკემიის ეპიზოდის სწრაფი კუპირებისთვის კი საჭიროა 15-20 გრ ნახშირწყლის მიღება წვენის, ტკბილეულის ან გლუკოზას ტაბლეტის სახით, ეს რაოდენობა საკმარისია იმისთვის, რომ აღადგინოს სისხლში შაქრის ნორმალური კონცენტრაცია.

კვების რეკომენდაციები ჰიპოგლიკემიის თავიდან ასაცილებლად მოიცავს:

  • საკვების მიღება მცირე ულუფებით და ხშირ-ხშირად, ყოველ 3 საათში ერთხელ;
  • მრავალფეროვანი კვება: რაციონში უნდა შედიოდეს სხვადასხვა სახის პროტეინები; ცხოველური და არაცხოველური, რძის ნაწარმი, პროდუქტები უჯრედისის მაღალი შემცველობით, როგორიცაა ცეხვილი პური, ხილი და ბოსტნეული;
  • შაქრის დიდი რაოდენობით შემცველ პროდუქტებზე თავის არიდება;
  • ალკოჰოლის დიდი რაოდენობის მიღებისგან თავის შეკავება, განსაკუთრებით მშიერ კუჭზე.

ასევე მნიშვნელოვანია ფიზიკური აქტივობა – რეგულარული ფიზიკური აქტივობა აუმჯობესებს სისხლიდან გლუკოზას ათვისებას, რაც თავის მხრივ ამცირებს ინსულინის გამოყოფის საჭიროებას.