ფარისებრი ჯირკვალი

კვანძები ფარისებრ ჯირკვალში

ფარისებრი ჯირკვლის კვანძოვანი წარმონაქმნები ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი პათოლოგიაა ენდოკრინოლოგიაში.

უმეტეს შემთხვევაში, თუ ზომით ძალიან დიდი არ არის, კვანძი არ იწვევს დისკომფორტს. ამიტომ მისი აღმოჩენა, როგორც წესი, ხდება შემთხვევით, ფარისებრი ჯირკვლის პროექციაზე ხელით გასინჯვის ან ულტრაბგერითი გამოკვლევის დროს.

უშუალოდ ფარისებრ ჯირკვალში კვანძის წარმოქნას სხვადასხვა მიზეზი აქვს, ეს შეიძლება დაკავშირებული იყოს იოდის დეფიციტთან, ჯირკვლის აუტოიმუნურ დაავადებებთან, გენეტიკურ განწყობასთან, კისრის მიდამოს რადიაციასთან და სხვა.

ფარისებრი ჯირკვლის კვანძები შეიძლება იყოს: ერთეული ან მრავლობითი, სითხოვანი შემცველობით ან ქსოვილოვანი შენებით, ფუნქციურად აქტიური ან არააქტიური, კეთილთვისებიანი ან ავთვისებიანი.

აქედან გამომდინარეობს ის მნიშვნელოვანი კითხვები, რაც ჩნდება ფარისებრი ჯირკვლის კვანძის ან კვანძების აღმოჩენის შემდეგ:

  • არის თუ არა კვანძი ავთვისებიანი?
  • ახდენს თუ არა კვანძი ზეწოლას კისრის არეში მდებარე სხვა სტრუქტურებზე?
  • წარმოქმნის თუ არა კვანძი ზედმეტი რაოდენობით თირეოიდულ ჰორმონებს?
  • რა ზომები უნდა იქნას მიღებული მის წინააღმდეგ?

სტატისტიკურად ყოველი 100 კვანძიდან 5 არის ავთვისებიანი, მათგან აგრესიული სიმსივნე იშვიათია და ხასიათდება დიდი ზომებით, ზრდის სწრაფი ტემპით, მკვრივი და ფიქსირებული სტრუქტურით. უმეტესობა კი არის ნაკლებად აგრესიული, ხასიათდება ნელი ზრდით და აღმოჩენის დროს, როგორც წესი, მცირე ზომისაა.

კვანძის ავთვისებიანობაზე ეჭვის მიტანა ხდება ულტრაბგერითი მახასიათებლების საფუძველზე. თუ მყარად ვერ დასტურდება კვანძის კეთილთვისებიანი ბუნება, აუცილებელია ასპირაციული ბიოფსიის ჩატარება ანუ კვანძის ქსოვილიდან ნიმუშის აღება ნემსით და ამ მასალის მიკროსკოპული გამოკვლევა.

კვანძების აბსოლუტური უმრავლესობა არ არის ისეთი ზომის, რომ მოახდინოს ზეწოლა ირგვლივ მდებარე კისრის სხვა ანატომიურ სტრუქტურებზე. მაგრამ თუ კვანძმა მიაღწია საკმარისად დიდ ზომებს, მას შეუძლია გამოიწვიოს მასის შეგრძნება კისრის მიდამოში, ყლაპვის გაძნელება საყლაპავზე ზეწოლის გამო, სუნთქვის უკმარისობა ტრაქეის კომპრესიის გამო და ძალიან იშვიათად ხმის შეცვლა.

ულტრაბგერითი გამოკვლევის პარალელურად აუცილებელია ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონების ლაბორატორიული ტესტირებაც, რათა დადგინდეს აქვს თუ არა ადგილი მათ სიჭარბეს. თუ ანალიზების საფუძველზე აღმოჩნდა თირეოტოქსიკოზი, საეჭვო შემთხვევებში შეიძლება საჭირო გახდეს ასევე სცინტიგრაფიით დადასტურება იმისა, რომ სწორედ კვანძი არის ზედმეტი ჰორმონების პროდუქციის წყარო. ასეთი ფუნქციურად აქტიური კვანძები თითქმის ყველა შემთხვევაში კეთილთვისებინია.

კვანძების მკურნალობა დამოკიდებულია მის ტიპსა და მახასიათებლებზე. კეთილთვისებიანი კვანძების მართვა უმეტესად მოიცავს დაკვირვებას, პერიოდულ განმეორებით კვლევებს. ზოგ შემთხვევაში შეიძლება დაინიშნოს თიროქსინის პრეპარატები, ზომაში შემცირების ან შემდგომი ზრდის შეჩერების მიზნით.

ქირურგიული ჩარევა საჭირო ხდება, როცა აღინიშნება:

  • დიდი ზომები და მისგან გამოწვეული სიმპტომები;
  • ფუნქციურად აქტიური კვანძი, რომელიც გამოყოფს დიდი რაოდენობით თირეოიდულ ჰორმონებს და იწვევს ჰიპერთირეოზს;
  • საეჭვო ორაზროვანი პასუხი ციტოლოგიური კვლევის შედეგად;
  • მრავალკვანძოვანი ჩიყვი სიმპტომების თანხლებით;
  • ავთვისებიანი კვანძი _ როგორც წესი ხდება მთლიანად ჯირკვლის ქსოვილის მოშორება, ხოლო შემდეგ რადიოიოდთერაპია ნარჩენი უჯრედების გასანადგურებლად.

შემაჯამებელი ფაქტები ფარისებრი ჯირკვლის კვანძების შესახებ:

  • ფარისებრი ჯირკვლის კვანძები სამჯერ უფრო ხშირია ქალებში, ვიდრე კაცებში;
  • 30 წლის ქალების 30%-ს აღენიშნება კვანძი ფარისებრ ჯირკვალში;
  • 60 წლის ქალების 60%-ს აღენიშნება მინიმუმ ერთი კვანძი ფარისებრ ჯირკვალში;
  • ფარისებრი ჯირკვლის კვანძი ყოველი 40 ახალგაზრდა მამაკაციდან აღენიშნება ერთს;
  • მათი 95% კეთილთვისებიანია;
  • ზოგი მათგანი არის ცისტა, ანუ შეიცავს სითხეს და არა ქსოვილს, ასეთი კვანძები თითქმის ყოველთვის კეთილთვისებიანია;
  • ფუნქციურად აქტიური კვანძი თითქმის ყოველთვის კეთილთვისებიანია;
  • ასაკის მატებასთან ერთად კვანძის გაჩენის ალბათობა იზრდება;
  • კვანძის ავთვისებიანობის შანსი უფრო მეტია 20-დან 50 წლამდე ასაკში.